Phật Có Dạy "Vũ Trụ Đồng Một Thể" Không?
Trong thời đại hiện nay, nhiều tư tưởng dường như sâu sắc đang lan truyền rộng rãi.
Đó là những câu nói như:
“Bạn và vũ trụ là một,” “Bạn là một phần của cái Tôi lớn,”
“Mọi pháp đều hoàn hảo, không cần phải thay đổi,”
“Khổ không có thật, chỉ là bạn gán nhãn cho nó”
hay “Hãy cho phép mọi thứ xảy ra, cho phép mình sai vì đúng sai chỉ là tư duy phân biệt.”
Nghe những lời này, không ít người cảm thấy như đã chạm đến chân lý giác ngộ. Tuy nhiên, cần khẳng định rằng đây đều không phải là lời Phật dạy. Loạt tư tưởng này được góp nhặt từ thuyết nhất nguyên luận (Monism), định nghĩa Brahman, và nhiều biến thể khác. Để tiện gọi tên, chúng ta hãy gọi chung những ý tưởng này dưới một tên gọi: “Đồng Nhất Thể.”
MÂU THUẪN VỚI TỨ DIỆU ĐẾ
Đức Phật đặt Khổ làm chân lý đầu tiên và nền tảng của mọi giáo pháp. Ngài không nói Khổ là "một góc nhìn" hay một ảo ảnh, càng không phải sự “gán nhãn” của tư duy. Ngài dạy rõ rằng Khổ là một sự thật khách quan trong cuộc đời: sinh, lão, bệnh, tử là khổ; sầu, bi, khổ, ưu, não là khổ; oán tăng hội là khổ; ái biệt ly là khổ; cầu bất đắc là khổ; tóm lại, chấp thủ vào năm uẩn là khổ. Việc nhận diện Khổ là bước đầu tiên và thiết yếu để chấm dứt Khổ.
Nếu Khổ được xem chỉ là "góc nhìn" hay một sự “gán nhãn”, người ta có thể dễ dàng bỏ qua việc đối diện với nguyên nhân của Khổ (Tập Đế) và không còn động lực thực hành con đường diệt Khổ (Đạo Đế). Điều này dẫn đến sự thờ ơ, thiếu trách nhiệm với nỗi khổ của bản thân và người khác.
Từ đây, con đường giải thoát mà Đức Phật đã vạch ra trở nên không còn ý nghĩa khi được nhìn qua lăng kính của tư tưởng “Đồng Nhất Thể.”
HIỂU SAI VÔ NGÃ THÀNH BÁM CHẤP VỀ BẢN THỂ
Đức Phật dạy Vô ngã (Anattā) là không có một linh hồn hay bản ngã thường hằng, bất biến. Mọi thứ đều là duyên sinh, là sự kết hợp tạm thời của các yếu tố, không có chủ thể độc lập.
Thế nhưng, tư tưởng “đồng nhất thể” lại diễn giải:
“Vô ngã là bạn với tôi là Một. Vũ trụ là Một. Tất cả là Một gốc.”
Đây chính là thuyết nhất nguyên luận (Monism) – quan điểm cho rằng có một thực thể duy nhất làm gốc rễ của vạn vật. Thuyết này hoàn toàn khác biệt với Vô ngã trong Phật giáo, vốn bác bỏ mọi ý niệm về một bản thể thường hằng, dù là cá nhân hay toàn thể vũ trụ.
BIẾN VÔ MINH, SÂN HẬN, LẦM LẠC THÀNH “MỘT PHẦN TOÀN THỂ”
Đức Phật đã chỉ rõ: Tham là phiền não. Sân là độc tố. Si là nguồn gốc luân hồi.” Ngài khuyến khích chúng ta đoạn trừ những gốc rễ bất thiện này.
Tuy nhiên, tư tưởng “đồng nhất thể” lại nói:
“Mọi thứ là biểu hiện của toàn thể hoàn hảo. Không có gì sai. Không có gì cần loại bỏ”
Kết quả là gì?
Tham, sân, si... không cần đoạn, vì chúng được xem là một phần của “vũ trụ hoàn hảo”.
Lầm lạc, hành vi tổn hại, hay thậm chí những trải nghiệm đau khổ, cũng chỉ là “trải nghiệm khác” mà thôi.
Khi cho rằng : “mọi pháp đều hoàn hảo”, “không có gì cần thay đổi”, người đó như đang nhận một liều thuốc tê, từ chối chuyển hóa và né tránh sự thật về khổ đau.
Đây là một sự diễn giải nguy hiểm, biến mọi phiền não thành điều thiêng liêng, và bao biện cho sự buông thả vô trách nhiệm.
LỘ RÕ SỰ TỰ MÂU THUẪN
Nếu ai đó tin mọi thứ là một thể hoàn hảo và họ là một phần của cái "Tôi lớn," thì hãy đặt câu hỏi:
Bạn có sẵn sàng ra chợ hoặc lò mổ và đổi chỗ với những con vật đang bị đối xử khắc nghiệt không? Nếu bạn vẫn thấy hoàn hảo, bạn có chấp nhận nỗi đau đó không?
Nếu bạn từng có tuổi thơ câu cá, bắt chim, bạn sẽ hiểu sự thiếu trí tuệ đã tạo ra nghiệp lớn thế nào, khi một người tìm vui trên đau khổ của chúng sinh khác.
Luân hồi không đáng sợ chỉ vì đau đớn thể xác. Luân hồi đáng sợ vì thiếu trí tuệ, khi chính mình còn không biết sẽ làm điều bất thiện gì trong tương lai và sẽ tiếp tục trôi lăn về đâu. Và khi rơi vào các cảnh giới khổ đau như súc sanh, ngạ quỷ, bạn sẽ không còn tư duy để cho rằng mọi thứ là hoàn hảo. Lúc đó, chỉ còn là bản năng và sinh tồn cùng nỗi sợ hãi, ngay cả ý niệm về thực tại hay cách thoát ra bạn cũng không thể nghĩ được.
KẾT LUẬN
Tư tưởng “vũ trụ đồng một thể, mọi thứ hoàn hảo” nghe có vẻ hấp dẫn và dễ chịu. Nhưng nó không tạo ra an lạc chân thật, mà gây tê liệt trí tuệ. Nó không dẫn đến giải thoát, mà đóng kín mọi cánh cửa tu tập. Nó không sinh tuệ tri, mà lấp đầy tâm bằng tưởng tri và sự tự mãn ảo tưởng.
Việc nhận diện và bác bỏ những quan điểm này là bước quan trọng để bảo vệ Chánh pháp và giúp những người tìm cầu chân lý đi đúng con đường giải thoát mà Đức Phật đã chỉ dạy.