CON ĐƯỜNG THANH TỊNH

Trong toàn bộ lộ trình tu tập mà Đức Phật truyền dạy, Tuệ (paññā) chính là điểm đến sau cùng, cánh cửa thoát ra khỏi luân hồi.

Điều gì là sự thật tối hậu của luân hồi này? Có một sự thật mà Đức Phật Thích Ca đã mất bốn A-tăng-kỳ và một trăm ngàn đại kiếp để tìm ra. Đó cũng là sự thật mà tất cả chư Phật ba đời mười phương đều đồng chứng ngộ.

Bạn có biết, vì sao Thiền quán được xem là pháp môn thù thắng nhất trong tam giới, là pháp đặc thù của chư Phật ba thời? Vì sao trong kinh Đức Phật dạy rằng thực hành pháp này dù 7 năm, 7 tháng, hay thậm chí 7 ngày là có thể chứng Thánh quả? Nếu không hiểu được điều này, người tu rất dễ đi lạc. Có thể tu rất lâu, rất tinh tấn, nhưng càng đi càng xa cốt lõi.

Nếu lấy lời Phật trong Nikāya làm chuẩn tuyệt đối, thì cái hệ “bất nhị – tánh biết bất sinh bất diệt” đang lan tràn hôm nay đúng nghĩa là một “phản hệ”, một cực đối xứng của Chánh pháp. Nó không phải vài sai sót nhỏ về câu chữ, mà là một bộ khung tri kiến hoàn chỉnh, đủ mạnh để đối kháng trực diện với Duyên khởi – Vô ngã – Nghiệp – Tứ Thánh Đế. Muốn thấy nó độc cỡ nào, phải nhìn ở ba tầng: tri kiến, tâm lý, và nghiệp.

Vô ngã – là trung tâm giáo lý giải thoát – và cũng là khái niệm bị hiểu sai nhiều nhất. Nhiều người tưởng mình đã buông chấp ngã, nhưng thật ra chỉ thay cái tôi thô bằng cái tôi vi tế mang vỏ bọc ‘tánh biết’, ‘Phật tánh’, hay ‘vô thể. Đây không chỉ là hiểu sai, mà là rơi vào tà kiến tinh vi – giữ luân hồi tiếp diễn mà ngỡ đang tu chứng.

TÂM LÀ GÌ? Một câu hỏi ngắn, nhưng lời giải lại nặng pháp học. Dù nhiều vị tự diễn giải theo ý riêng, tâm đã được kinh tạng mô tả đầy đủ. Kể cả “hành” hay “thức” trong ngũ uẩn, những khái niệm mà người mới học Phật pháp đều mơ hồ. Trong bài viết này, tôi sẽ cố gắng mô tả “tâm là gì” theo giáo lý Nguyên Thủy, như là một bản đồ nhỏ cho hành giả mới bắt đầu tìm hiểu Phật Pháp.

Khi mọi pháp đều sinh-diệt liên tục mỗi sát-na, Phật giáo Nguyên thủy sẽ giải thích cơ chế lưu giữ của nghiệp như thế nào mà không rơi vào thường kiến? Chỉ với 6 thức, không bao gồm “cái kho nghiệp” A-lại-da, lời giải sẽ có ngay sau đây.

Hôm nay chúng ta cùng tìm hiểu một tư tưởng được phát triển sau thời Đức Phật - Duy Thức, thông qua cuộc đối thoại giả định giữa hai học giả, để làm rõ những điểm cốt lõi trong tư tưởng này và đối chiếu với lời Phật dạy Nguyên thủy.

Trong thời đại hiện nay, nhiều tư tưởng dường như sâu sắc đang lan truyền rộng rãi. Đó là những câu nói như: “Bạn và vũ trụ là một,” “Bạn là một phần của cái Tôi lớn,” “Mọi pháp đều hoàn hảo, không cần phải thay đổi,” “Khổ không có thật, chỉ là bạn gán nhãn cho nó” hay “Hãy cho phép mọi thứ xảy ra, cho phép mình sai vì đúng sai chỉ là tư duy phân biệt.”

Một vị kể lại kinh nghiệm của mình như sau: "Đó là khoảnh khắc tâm bỗng nhiên hoàn toàn vắng lặng; vẫn thấy thế giới như cũ, nhưng rõ ràng, trong sáng, thanh tịnh; không còn cái ta, không muốn đạt điều gì, chỉ thấy là thấy, nghe là nghe." Nếu không có nền tảng, lời mô tả ấy dễ khiến ta tưởng rằng đó là kinh nghiệm giác ngộ.